Pabianice są miastem, które wychowało i ukształtowało wielu wyjątkowych ludzi. Od olimpijki, przez świętego i ministra, po artystów i lekarzy – te postaci pokazują, jak bogata jest nasza lokalna historia.
Męczennik i święty. Maksymilian Maria Kolbe, właściwie Rajmund Kolbe, urodził się 8 stycznia 1894 roku w Zduńskiej Woli. I chociaż nie przyszedł na świat w Pabianicach, to w naszym mieście spędził część swojego dzieciństwa. Był polskim franciszkaninem konwentualnym, prezbiterem, gwardianem, misjonarzem. Jest męczennikiem i świętym Kościoła katolickiego. Założył organizację Rycerstwo Niepokalanej, miesięcznik „Rycerz Niepokalanej”, Radio Niepokalanów oraz najliczniejszy klasztor na świecie w Niepokalanowie. Zginął 14 sierpnia 1941 roku w KL Auschwitz, oddając życie za współwięźnia Franciszka Gajowniczka.
Medalistka olimpijska. Jadwiga Wajsówna (po mężu Grętkiewiczowa, a następnie Marcinkiewiczowa) urodziła się 30 stycznia 1912 roku w Pabianicach i zmarła tutaj 1 lutego 1990 roku. Była lekkoatletką specjalizującą się w rzucie dyskiem. Reprezentowała Polskę na trzech igrzyskach olimpijskich, zdobywając brązowy medal w Los Angeles (1932) i srebrny w Berlinie (1936). Przez wiele lat była rekordzistką Polski i jedną z najbardziej utytułowanych sportsmenek przedwojennej Polski. Za swoje osiągnięcia sportowe i działalność społeczną została uhonorowana licznymi odznaczeniami, w tym Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Do dziś Wajsówna jest symbolem kobiecej siły i ambicji.
Historyk i prawnik. Maksymilian Baruch urodził się 19 sierpnia 1861 roku w naszym mieście, a zmarł 28 lipca 1933 roku w Nicei. Był historykiem i prawnikiem żydowskiego pochodzenia. Praktykę sądową odbył w Piotrkowie Trybunalskim, a po jej zakończeniu podjął pracę jako adwokat w Łodzi i Warszawie. Był sędzią Sądu Okręgowego w Warszawie i kustoszem warszawskiego Archiwum Akt Dawnych. Jego pasją była historia i to z tego jest najbardziej znany. W 1903 roku ukazała się pierwsza część monografii pt. „Pabianice, Rzgów i wsie okoliczne”, a w 1930 druga. Pełnił funkcję radnego miejskiego w Pabianicach. Jego działalność społeczna i publicystyczna była ważnym głosem w debacie o tożsamości i integracji w II RP.
Bohater II wojny światowej. Eugeniusz Sylwester Wyrwicki urodził się 30 grudnia 1901 roku w Pabianicach, a zmarł 7 czerwca 1940 roku w Rouen. Tak bardzo kochał lotnictwo, że z wraków samolotów z I wojny światowej zbudował własny, którym przeleciał 20 metrów. W 1929 roku wziął udział w zdjęciach do filmu pt. „Gwieździsta eskadra”. Ta superprodukcja była w międzywojniu najdroższą w historii. Niestety, na planie doszło do tragicznego wypadku – Eugeniusz uderzył podwoziem w skrzydło drugiego samolotu, który runął na ziemię. Jego załoga zginęła. Wyrwicki był majorem dyplomowanym pilotem Wojska Polskiego. Zmarł w czasie II wojny światowej w wyniku ran poniesionych w walce. Został odznaczony m.in. Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari oraz francuskim Croix de Guerre 1939-1945.
Inżynier odlewnik i szambelan papieski
Władysław Wagner urodził się 17 marca 1865 roku w Warszawie, a zmarł 14 marca 1937 roku w Łodzi. Był polskim inżynierem odlewnikiem i szambelanem papieskim (to najwyższe odznaczenie, jakie osoba świecka może otrzymać z rąk papieża). Do 1935 piastował funkcję dyrektora Szkoły Rzemiosł w Pabianicach. Tutaj pod jego kierunkiem powstało wiele odlewów, m.in. posągu Tadeusza Kościuszki oraz płaskorzeźb cokołu pomnika z placu Wolności w Łodzi, popiersia króla Władysława Jagiełły w Tuszynie czy pomnika Legionisty w Pabianicach.
Artysta malarz. Bolesław Nawrocki urodził się 8 czerwca 1877 roku w Łodzi, a zmarł 5 lipca 1946 roku w naszym mieście. Uczęszczał do szkoły elementarnej przy Starym Rynku. Był malarzem, znanym z portretów, pejzaży i obrazów o tematyce religijnej. Jego prace były prezentowane na wystawach krajowych i zagranicznych. Około 1904 roku stworzył obrazy „Przyjęcie Królestwa Włoch przez Radę Miejską miasta Paryża” i „Apoteozę przyjaźni włosko-francuskiej” (które zdobią sale parlamentu francuskiego i pałac w Kwirynale w Rzymie), za co został odznaczony francuskim złotym Krzyżem Zasługi oraz Orderem Korony Włoskiej I klasy. Uczestniczył w życiu kulturalnym Pabianic. Mieszkał przy ul. Piotra Skargi, a jego dom nazywany był „podłódzką Zachętą”. W latach 1930-1938 prowadził pracownię malarstwa i rysunku, mieszczącą się w rodzinnej siedzibie. Namalował m.in. widoki Pabianic oraz okolicznych wsi, takich jak Ldzań, Ślądkowice i Pawlikowice.
Minister i naukowiec. Jan Kaczmarek urodził się 2 lutego 1920 roku w Pabianicach, a zmarł 18 października 2011 roku w Le Chesnay. Ukończył Szkołę Podstawową nr 3 i Państwowe Gimnazjum im. Jędrzeja Śniadeckiego w Pabianicach. W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku walczył jako pilot, potem działał w ruchu oporu i AK. Był inżynierem, profesorem, rektorem Politechniki Krakowskiej, członkiem Polskiej Akademii Nauk, posłem na sejm oraz ministrem nauki, szkolnictwa wyższego i techniki w latach 1972-1974. Angażował się w działalność Towarzystwa Przyjaciół Pabianic, którego honorowe członkostwo otrzymał w 1980. Autor ponad 14 monografii i książek, a także 200 publikacji w czasopismach krajowych i zagranicznych. Opatentował 11 wykorzystywanych w praktyce wynalazków. Otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Pabianic.
Trener koszykówki. Henryk Langierowicz urodził się 3 stycznia 1932 roku w Łodzi, a zmarł tamże 13 stycznia 2013 roku. Był trenerem i uważany jest za twórcę pabianickiej koszykówki. W 1966 roku założył sekcję koszykarską MKS Pabianice, która w 1969 roku weszła do struktur Włókniarza Pabianice. Początkowo zajmował się grupami młodzieżowymi, a od 1972 roku prowadził zespół seniorek. Pod jego wodzą drużyna zdobyła mistrzostwo Polski z zespołami młodziczek (1972), kadetek (1974) i juniorek (1976), a w 1983 roku zdobyła brązowy medal mistrzostw Polski. Z ŁKS Łódź zdobył w 1986 roku mistrzostwo Polski. W latach 1977, 1989 i 1991 został wybrany trenerem roku w Łodzi. Uznano go także najlepszym trenerem 50-lecia w naszym mieście. W 2000 nadano mu tytuł Honorowego Obywatela Pabianic.
Lekarka i działaczka społeczna. Milena Piotrowska (z domu Niewieczerzał) urodziła się 20 kwietnia 1901 roku w Kucowie, a zmarła 13 stycznia 1996 roku w Pabianicach. Była lekarką. Od 1929 roku rozpoczęła pracę w żłobku miejskim, Gimnazjum im. Królowej Jadwigi oraz Seminarium Nauczycielskim. Zorganizowała pabianicką filię organizacji „Kropla Mleka” zajmującej się dożywianiem niemowląt mlekiem według określonej receptury. Przez całą II wojnę światową leczyła dzieci polskie, niemieckie oraz dzieci żydowskie z pabianickiego getta, za co w 1942 była aresztowana. Współorganizowała żywność dla transportowanych wagonami kolejowymi więźniów. W 1951 roku utworzyła pierwszy w szpitalu miejskim w Pabianicach oddział dziecięcy, którego została ordynatorką. Angażowała się w edukację zdrowotną, opiekę nad matkami i dziećmi oraz działalność charytatywną. Odznaczona tytułem Honorowego Obywatela Pabianic.
Pedagog-krajoznawca. Kazimierz Staszewski urodził się 26 maja 1897 roku w Pabianicach, a zmarł 30 czerwca 1968 roku w Warszawie. Był pedagogiem, krajoznawcą, publicystą oraz działaczem społeczno-politycznym. Został kierownikiem publicznej szkoły powszechnej nr 5 im. G. Piramowicza w Pabianicach, a w latach 1925-1927 równocześnie dyrektorem Miejskiego Seminarium Nauczycielskiego. Był współorganizatorem pabianickiego koła PTK, a potem jego przewodniczącym. W 1929 roku doprowadził do powstania Oddziału PTK w Pabianicach. W tym samym roku wydał „Ilustrowany przewodnik po Pabianicach, Łasku i powiecie łaskim”. Jego imię nosi obecnie pabianicki Oddział PTTK. Na budynku, w którym się urodził, odsłonięto pamiątkową tablicę poświęconą trzem pokoleniom Staszewskich: Kazimierzowi, Stanisławowi i Kazikowi, liderowi zespołu Kult.
Artystka i rzeźbiarka. Alina Szapocznikow urodziła się 16 maja 1926 roku w Kaliszu, a zmarła 2 marca 1973 roku we francuskim sanatorium Praz-Coutant w Passy. Była światowej sławy artystką i rzeźbiarką. Wychowywała się i dorastała w Pabianicach. Uczęszczała do Szkoły Podstawowej nr 1 oraz Gimnazjum Królowej Jadwigi. W 1940 roku wraz z matką trafiła do pabianickiego getta, gdzie obie pracowały w szpitalu. Później zostały przeniesione do getta łódzkiego, a następnie deportowane do obozów koncentracyjnych, m.in. Auschwitz-Birkenau. Po wojnie Alina rozpoczęła studia rzeźbiarskie w Pradze, a następnie w École Nationale Supérieure des Beaux-Arts w Paryżu. W 1951 roku powróciła do Polski. Początkowo tworzyła w duchu socrealizmu, jednak z czasem zaczęła eksperymentować z nowymi materiałami, tworząc rzeźby inspirowane ludzkim ciałem, często nawiązujące do własnych doświadczeń choroby i cierpienia. Jej dziadkowie spoczywają na pabianickim cmentarzu żydowskim.
* * *
Te biogramy to dowody na to, że nawet średniej wielkości miasto może być kolebką wielu talentów i wybitnych postaci o znaczącym wpływie na kulturę, naukę, sport i życie społeczne. Pabianice są dumne! A to jeszcze nie wszyscy…
oprac.: Klaudia Kardas
foto: wikipedia.pl
